Tenzij je een erg wijze monnik bent die ergens op een onbewoond eiland woont, zal je hoogst waarschijnlijk regelmatig kampen met psychologische stress. Dat maakt dit artikel misschien wel nuttig voor jou!
Stress is tegenwoordig een "hot-topic", en dat is niet voor niks. Maar weten we nu eigenlijk wel zo goed wat het echt is? In dit artikel ga ik je hier hopelijk wat wijzer in maken.
De aansturing van ons lichaam
Voordat we dieper kunnen duiken in wat stress nu eigenlijk is moeten we eerst begrijpen hoe ons lichaam wordt aangestuurd. Hiervoor maken we gebruik van ons autonome zenuwstelsel, dewelke automatisch gebeurd. Wij hoeven hier dus niet bewust over na te denken. We hoeven niet na te denken om te ademen, onze darmen te laten samentrekken om voedsel voort te duwen of bepaalde hormonen af te scheiden. Dit doet ons lichaam allemaal automatisch.
Het ene deel van ons autonome zenuwstelsel bestaat uit een actieve modus, het (ortho)sympathische zenuwstelsel, in de volksmond ook wel de "fight-or-flight" genoemd. Ik noem dit vaak ons "stress-systeem". Bij activering (of verhoging) van dit systeem scheidt ons lichaam o.a. adrenaline en cortisol uit in onze bloedbaan. We gaan hierdoor sneller ademen, onze bloeddruk en hartslag verhogen en onze spieren staan meer gespannen. Hierdoor is ons lichaam klaar om te vechten of te vluchten. Een erg nuttige verandering van ons lichaam indien er gevaar dreigt, zoals een sabeltandtijger die de hoek om komt. Dit alles zodat we kunnen overleven. Een erg diep instinct in ieder van ons.
Het andere deel van ons autonome zenuwstelsel is de rust modus, het parasympatische zenuwstelsel, ofwel de "rest-and-digest". Dit "rust-systeem" zorgt ervoor dat ons lichaam zich meer focust op de vertering en herstel. Onze ademhaling vertraagt, de bloeddruk en hartslag gaan omlaag en onze spieren zijn meer ontspannen. Ons lichaam kan verkeren in deze toestand als we geen bedreiging voelen, en dus weinig stress ervaren.
Tussen deze twee zenuwstelsels is er altijd een bepaalde balans. Het is niet zo dat met het ervaren van stress ons rust-systeem volledig uit gaat, en ons actieve-systeem volledig aan. Er is altijd een bepaalde balans. Maar over het algemeen is het wel zo dat hoe hoger je actieve-systeem geactiveerd wordt, hoe minder je rust-systeem werkt.
Voel ik me bedreigd?
Nu je weet wat er met ons lichaam gebeurd op het moment dat we stress ervaren willen we natuurlijk weten wat die stress uitlokt. De oplettende lezer had waarschijnlijk al ontdekt dat stress ontstaat op het moment dat we ons bedreigd voelen. In ons diepste oerinstinct is ons lichaam gebouwd om te overleven en ons voort te planten. Als er iets gebeurd wat het overleven bedreigd zullen we in ons stress-systeem terecht komen, totdat deze bedreiging voorbij is.
Mega nuttig als je oog in oog staat met een sabeltandtijger! Of als je onverwachts moet remmen met je auto om een ongeval te voorkomen. Dit alles dus in het teken van overleven.
In onze moderne tijd lopen er dan misschien geen sabeltandtijgers meer rond, maar reageren wij op bepaalde situaties wel alsof er eentje voor ons staat. Maar hoe kan dat nou? Want, op enkele uitzonderingen na, zijn wij toch nooit letterlijk in gevaar?
Dat heb je goed gezien! En dit heeft dus alles te maken met onze persoonlijke interpretatie. Het moment dat wij ons bedreigd voelen.
Maar zij is de oorzaak van mijn stress!
Vaak zeggen patiënten tegen mij dat iets of iemand de oorzaak is van hun stress. Dit is echter een complete illusie..
Stress is voor iedereen anders, juist? Maar hoe kan dat nou eigenlijk? Want een bedreiging is toch een bedreiging?
Laat me het even uitleggen met een voorbeeld:
Stel wij zouden samen ergens iets gaan drinken op een terrasje. We gaan ergens rustig aan een tafeltje zitten, en binnen de kortste keren komt de ober naar ons toe en zegt met een wat geïrriteerde stem "Jullie mogen hier helemaal niet zitten! Deze zijn bezet, ga daarachter maar zitten!". Het kan zijn dat jij rustig zou reageren en denkt; "Geen probleem, dan gaan we daar zitten". Terwijl ik in mijn stress-modus ga, want waarom doet die ober zo onbeleefd, ...? Diep van binnen voel ik me bedreigd.
We maken exact hetzelfde mee, maar de een krijgt geen stress, en de ander wel. Als deze persoon de oorzaak zou zijn van de stress, dan zouden wij het allebei moeten hebben, maar dat is niet zo.. Hoe kan dit dan? Daarvoor moeten we iets dieper gaan kijken naar ons onderbewustzijn.
"Life will present you with people and circumstances to reveal where you're not free"
-
Peter Crone
Ons onderbewustzijn, de aansturing van alles.
Om te snappen waarom wij stress krijgen van bepaalde situaties is het belangrijk om ons onderbewustzijn iets beter te leren begrijpen. Uit studies blijkt dat ons denken voor ongeveer 5% bewust is, en de overige 95% is onbewust. Dit toont aan hoe sterk dit ons dus beïnvloedt! Ons onderbewustzijn is een efficiënte manier van onze hersenen om processen sneller te laten verlopen door ze meer te automatiseren.
Denk hierbij aan een baby die leert wandelen, of de eerste keer dat je auto begon te rijden. In het begin was dit een enorme uitdaging, het ging waarschijnlijk met veel vallen en opstaan. Je moest enorm focussen om alles goed uit te voeren. Na veel herhaling ging het steeds gemakkelijker en nu zal het ondertussen niet veel meer voorstellen. We hoeven niet meer na te denken over hoe we moeten wandelen. En bij velen van jullie zal autorijden ook geen grote uitdaging meer zijn. We kunnen ondertussen zelfs andere dingen doen terwijl we wandelen of autorijden..! (Dit is geen uitnodiging om dit ook te doen. Focus je op de weg aub.)
Dit alles is dus mogelijk door ons onbewuste denken. Het onbewuste denken dat deze processen automatiseert. Naast wandelen, autorijden of andere activiteiten die we automatiseren via ons onderbewustzijn gaan we ook ons denken automatiseren. Ons denken automatiseren?
Yes, let me explain:
Om efficiënt te wandelen (en autorijden) is door de vele herhaling dit opgeslagen in ons onderbewustzijn zodat we hier niet meer bewust over na hoeven te denken. Dit gaat dus eigenlijk automatisch. Dit geldt dus ook voor ons denken. Als we in ons leven bepaalde zaken vaak hebben gehoord, gaan we deze vervolgens geloven, wat ons denken beïnvloed. Stel je eens voor dat een kind van zijn ouders altijd te horen krijgt dat geld slecht is. Geld is slecht, en als je veel geld verdient dan word je een slecht mens.
Gaat dit kind later ooit veel geld verdienen? Wat denk je?
Nee! Natuurlijk niet. Want als hij dat doet, dan wordt hij een slecht mens. Althans, dat is wat deze persoon is gaan geloven. Maar nu stel ik jou de vraag, is geld ook echt slecht?
Sommige mensen zullen ja zeggen, en sommige nee. Het enige juiste antwoord hierop, is geen van beide. Geld is wat het is, maar of het goed of slecht is, dat is een mening, geen feit. Het is geen absolute waarheid dat geld slecht (of goed) is.
Het kind in ons voorbeeld zal echter wel leven in een wereld waarin geld slecht is, al dan niet onbewust. Dit omdat hij dit herhaaldelijk heeft gehoord van zijn ouders, en dit dus is gaan geloven. Voor dit kind is het dus wel een "feit" dat geld slecht is. Vervolgens leeft deze persoon in een wereld waarin geld slecht is.
Het kan zijn dat deze persoon in zijn bewuste denken wel graag meer geld zou willen hebben, of een groter huis, een mooiere auto, etc. Maar dat hij zichzelf onbewust blijft saboteren als er een kans zich voordoet om dit ook daadwerkelijk te verwezenlijken (denk: verprutsen van promotie, veel geld uitgeven, niet verder studeren.. etc). Dit omdat het onderbewustzijn zo sterk is en hem zegt dat hij dan een slecht persoon wordt.
Het moeilijke aan heel dit gegeven is dat dit allemaal onbewust gebeurd. Het is als een soort blinde vlek. Dit maakt het een proces van bewustwording van je eigen onbewuste patronen.
De enige manier voor de persoon in ons voorbeeld om later wel veel geld te gaan verdienen is om erachter te komen dat hij onbewust het idee heeft dat geld slecht is. Om vervolgens in te zien dat het een leugen is dat geld slecht is. Het was gewoon de mening van zijn ouders.
Ons onderbewustzijn leren begrijpen
Hoe kunnen we dit voorbeeld over geld nu gebruiken om te leren over onze stress?
Het belangrijkste om uit dit voorbeeld te halen is dat je (vooral in je kindertijd) veel dingen bent gaan geloven. Dingen die we vaak te horen hebben gekregen, gebeurtenissen die zich vaak hebben voorgedaan of soms één hele heftige gebeurtenis die ons enorm heeft gevormd. Het heeft ons denken enorm beïnvloed.
Iemand die vroeger heeft meegemaakt dat hij z'n vader bij een klusje moest helpen, en dat de vader uit het niets boos werd omdat je het verkeerde gereedschap aan gaf. Dat heeft een impact op een kind. Dit kind leert zichzelf; "ik mag niks meer fout doen". En waarom leert dit kind zichzelf dit aan? Hier komen we terug bij ons diepe instinct om te overleven. Een kind kan nog niet voor zichzelf zorgen en is afhankelijk van zijn ouders. Het wil dus niet het risico lopen om 'uit het nest te worden gegooid'. Dit is dus een enorme bedreiging voor dit kind zijn bestaan, en brengt dus enorm veel stress met zich mee.
Dat klinkt misschien een beetje onnozel in deze tijd, maar enkele duizenden jaren geleden was dit een erg realistisch scenario. Ons zenuwstelsel is nog vele miljoenen jaren ouder. Dus dit beïnvloed ons in ons hedendaagse leven nog altijd.
Dit kind zal dus opgroeien met het idee dat hij nooit meer iets fout mag doen. Kan je je voorstellen hoeveel stress dit met zich meebrengt?
Stel je nu eens voor dat één van ons twee dit vroeger heeft meegemaakt, en we in het scenario met de ober terechtkomen. De ober kan deze persoon dan het idee geven dat hij iets fout heeft gedaan, wat zal resulteren in een stress respons in deze persoon. Terwijl de ander geen probleem ziet.
Alles heeft dus te maken met wat wij zijn gaan geloven door wat ons is aangeleerd, of beter gezegd, door wat we onszelf hebben aangeleerd. De bril waardoor wij de wereld zien.
De persoon die nooit hoorde dat zij iets goed deed is gaan geloven dat ze nooit iets goed kan doen. Ze zal dit dus nooit over zichzelf denken. De persoon die opgroeide in een onveilige omgeving gaat zich erg snel onveilig voelen. De persoon die is gaan geloven dat geld slecht is gaat nooit veel geld verdienen. De persoon die denkt dat ze getrouwd moet zijn om gelukkig te zijn is nooit gelukkig als ze niet getrouwd is. TOTDAT deze mensen inzien dat het geen waarheden zijn die ze geloven. Enkel meningen. Geen feiten. Het is geen waarheid.
"The real voyage of discovery consists not in seeking new lands, but in looking through new eyes"
-
Marcel Proust
Jezelf bevrijden van je limiterende patronen
De dingen die we zijn gaan geloven zijn eigenlijk allemaal aangeleerde patronen. Je kan je dit voorstellen als een modderige weg waar je dagelijks door moet rijden met je tractor. Door deze weg dagelijks te moeten rijden en telkens over hetzelfde spoor te gaan, slijt dit dieper en dieper in. Op een gegeven moment is dit zo diep dat je je stuur niet eens meer vast hoeft te houden om op dezelfde bestemming aan te komen. Je volgt exact hetzelfde spoor. Zo wordt dit een diep patroon. We zitten vast in een spoor en volgen daarom altijd dezelfde weg. Elke keer als er een bepaalde situatie zich voordoet krijgen we stress en reageren we op dezelfde manier omdat we vast zitten in dit patroon.
Hier zit ook direct de mogelijkheid voor onszelf om te zien waar we vastzitten. In plaats van dit als iets negatiefs te ervaren kunnen we het zien als een aanwijzing om te zien waar we vastzitten. Het geeft ons de mogelijkheid om te zien waar we in weerstand zijn met iets. Elke situatie waar we stress van krijgen is een kans voor ons om het onbewuste naar het bewuste te halen. Onze reactie op gebeurtenissen en de dingen waar we stress van krijgen wordt enorm gestuurd door ons onderbewustzijn, onze patronen. Omdat het onbewust is, is dit erg moeilijk om je bewust van te worden. Zoals ik eerder al zei is het onze blinde vlek.
Maar elke gebeurtenis of persoon die in jou iets triggert is eigenlijk een geschenk. Want dit is voor jou de kans om het onbewuste naar het bewuste te halen. De volgende keer dat je je opjaagt over die collega, of je stress krijgt van een situatie, stel jezelf dan de vraag; Wat is de diepere reden dat ik deze stress ervaar? Welk gevoel komt er boven, en herken ik dit gevoel? Wat moet ik geloven om zo te reageren in deze situatie? Welk patroon zorgt ervoor dat ik mijn leven niet kan veranderen?
Het klinkt misschien soms wat simpel, maar dat is het zeker niet! Ik denk echter wel dat het het waard is om hiermee aan de slag te gaan. Want wie wil er nu niet meer mentale vrijheid en vrede ervaren?
Vind je het moeilijk om hier zelf mee aan de slag te gaan, maar ben je wel benieuwd naar de mogelijkheden? Twijfel dan niet en neem vrijblijvend contact met me op via Info@maartensintnicolaas.be.
Reactie plaatsen
Reacties